PARK VE BAHÇELERDE PEYZAJ YÖNÜYLE BUDAMA VE BUDAMA TEKNİKLERİ

  PEYZAJ: Bir görüş çerçevesi içine giren tüm doğal ve kültürel çevrenin oluşturduğu bir kompozisyon ya da tablodur (Pamay 1979 ).

Oluşumuna göre Peyzaj;

1- Doğal peyzaj

 2- Kültürel peyzaj olarak sınıflandırılır.

Doğal peyzaj: Doğada kendiliğinden var olan obje ve özelliklerin oluşturduğu bir peyzajdır.

Kültürel peyzaj: Doğadaki varlıkların veya objelerin bütününün insan eli ile değiştirilmiş, oluşturulmuş ve hareketlendirilmiş olduğu yerler, kültürel peyzaj alanlardır (Bayer,1977 )

Peyzaj planlamanın en önemli yapı elemanları bitkilerdir.

Peyzaj planlamada bitkisel elemanların iki yönden kullanımları vardır;

1-Bitkilerin estetik yönden kullanılmaları:

Bitkilerin normu, formu, gövde ve kabuklarının rengi ve dokusu, yapraklarının şekli, büyüklüğü ve mevsimlere göre renkleri, çiçek rengi ve kokusu, çiçeklenme zamanı ve süresi, meyve şekli, rengi ve büyüklüğü gibi özellikleri oluşturur. Yani bitkilerin dendrolojik özelliklerinden faydalanılır.

2-Bitkilerin fonksiyonel yönden kullanılmaları:

Bitkilerin mimari yönden, gürültüyü azaltma, havayı iyileştirme, İklim kontrolü ve toprak koruma yönünden, peyzaj planlamasında kullanılırlar.

Bitkisel peyzaj elemanlarının estetik ve fonksiyonel işlevlerini yerine getirebilmeleri ve potansiyellerinden faydalanabilmek için bakım müdahalelerine ihtiyaç duyarlar. Bunlar;

- Sulama,

- Gübreleme,

- Budamadır.

Budama; Ağaç gövdeleri üzerindeki kuru dalların veya sınırlı kalmak kaydıyla yeşil dalların, belirli esaslara uyularak kesilip uzaklaştırılmasına budama denir.

Peyzaj alanlarında kullanılan ağaç ve ağaççıklarda yapılan budama bitkinin kalitesini, büyüme hızını, ömrünü, estetiğini ve hastalıklara karşı direncini olumlu yönde etkiler.

 

Bitkinin yaşamsal faaliyetlerini olumsuz yönde etkileyen dallar şunlardır:

Dip sürgünleri-obur dallar, Kırık ve mekanik etkilerle zedelenmiş dallar, yere değen dallar, diğer dallara temas eden dallar, iç kısımda kalan gölgelenen dallar, lidere rakip dallar, dik gelişen dallar.

 

 

Budamalar; Gövde kalitesini arttırmak, güvenlik, sağlık ve estetik amaçlı yapılır.

Gövde kalitesini arttırmak amacıyla yapılan budama: Odun hammaddesi üretimi amacıyla kurulmuş ağaçlandırmalarda ve doğal ormanlarda birim alandan en fazla budaksız ve düzgün gövdeli ürün elde etmek amacıyla yapılır.

Güvenlik amacıyla yapılan budama: Bitkinin kendisine sağlanan alandan daha fazla alanda gelişmesi durumunda, ağaçtan herhangi bir dal parçasının düşüp yaralamaya ve maddi zarara yol açabilecek olan dallar ile yollarda yayaların ve kara araçlarının görüş alanını engelleyen dalların ağaçtan uzaklaştırılmasını içerir.

Bitki sağlığını amaçlayan budama: Bitkide kırık veya zarar görmüş dalların uzaklaştırılması amacıyla yapılan budamadır.

Estetiği içeren budama: Bitkilerin doğal özelliklerini ve güzelliklerini geliştirmeyi veya çiçeklenmeyi teşvik etmeyi içerir. Serbest büyüyen bitkiler doğal dal budamasını yapamadıkları için yapay dal budamasının yapılması gerekir.

Budama kesimlerinde dikkat edilecek hususlar:

1 -Budama açık ve durgun bir havada, yağmursuz, don olmayan bir günde yapılmalıdır.

2-Budamalar tedrici olarak, mümkünse iki aşamada yapılmalıdır. l. aşamada obur dallar,  kırık ve zedelenmiş dallar, yere değen dallar, iç kısımlarda kalan dallar, lidere rakip dallar, dik gelişen dallar alınır. Kısaca sağlık budaması yapılır. ll. aşamada budama yeterli görülmez ise yeşil dal budaması yapılmalıdır.

3-Budama kesit yüzeyleri mantar enfeksiyonu ve böcek zararlarına karşı aşı macunu ile kapatılmalıdır.

4-Gövdede gereksiz yaralanmalara ve kabuk yırtılmalarına neden olunmamalı, budama sadece dal dokusunu uzaklaştıracak şekilde yapılmalıdır. Budamada yapılan yanlış bir müdahale bitkinin gereksiz yere strese girmesine neden olabilir.

5-Budamada kullanılacak el alet ve makineleri amacına uygun bir şekilde temiz, bakımlı ve kesiciliğinin iyi olması gerekir.

                                                               

6-Dalların ana gövdeye birleşmeleri U veya V şeklinde olmaktadır; U şeklinde birleşme gösteren dalların bağlantıları kuvvetli, V şeklinde birleşme gösteren dalların bağlantıları ise zayıftır. V şeklindeki dalların bağlantı yerleri, bağlantıyı zayıflatan kabuk içerdiğinden zayıf bağlantı gösterirler. Budamalarda dikkate alınması gerekir.

 

 

U BAĞLANTI                                       V BAĞLANTI

7-Bitkilerde yan dalların ana gövdeye birleştiği kısımda iki bölge vardır.

 1- Dal yakası,

2- Dal kabuk sırtı.

Dal yakası: Dalın gövdeye birleştiği kısmın alt tarafında, gövde dokusunda gelişen bölgedir.

Dal kabuk sırtı: Dalın gövdeye birleştiği kısmın üst tarafında, ağacın gövdesi boyunca ve dal açısına paralel uzanan bölgedir.

Uygun bir budama kesimi, dal kabuk sırtı ve dal yakasına zarar vermeden yapılan kesimdir.

 

 

8-Kesim gövdeye yakın yapılmalı ve düz bir satıh bırakılmalıdır. Testereyle yapılan budamalardan sonra mutlak keskin bir aletle satıh düzeltilmelidir.

9-Küçük ve ince dallar el makası ile, büyük ve kalın dallar el veya motorlu testereyle alınır. Testereyle yapılan kesimlerde kabuk yırtılmalarını önlemek için üç aşamada kesim yapılmalıdır.

 

10-Kesit yüzeyi temiz ve düz olmalıdır. Yapılan budama kesiminin kalitesi, bir vejetasyon döneminden sonra yara yüzeylerinin incelenmesi ile görülebilir.

 

 11-Tepe alçaltma budamalarında ; dal ve gövdenin birleştiği noktada gövdenin kesilmesi ayrı bir teknik gerektirir. Uygun bir kesim, dal kabuk sırtının üzerinden başlar, gövde boyundan dal kabuk sırtına paralel ilerler. Bu tür kesimde yan dal kalınlığı, gövde kalınlığının  en az 1/3 kalınlıkta olduğu bir noktadan yapılmalıdır.

 

 

 

 

12-Bitkiler, vejetasyon dönemi dışında budanmalıdır.

Bu kışın yaprağını döken geniş yapraklı türlerde hem bitkinin iskeletinin görülebilmesi için önemli hem de Vejetasyon dönemi dışında yapılan budamalarda, budamadan sonra yaranın kapanması için önemlidir. Çünkü yara yüzeylerinde oluşan özsu çıkışı azaltılmış ve yüzeylerin enfeksiyon riski düşürülmüş olur.

 13-Yaşlı ağaçlarda da budama zorunluluğu vardır, ancak bu işlem kontrollü yapılmalıdır. Kuvvetli budama gövdede su sürgünleri oluşturur. Bunlar, ağaçların görünüşlerini bozar, sağlığını etkiler ve dolayısıyla tepe kurumaları ve tepe çökmelerine sebep olur.

 

14- Budamalarda bitkilerin yapraklanma ve çiçeklenme zamanlarının da göz ardı edilmemesi gerekir. Şöyle ki;

a-Yapraklanmadan önce çiçek açan türlerde budama, çiçeklenme bittikten sonra yazın yapılmalıdır. Bu esnada kuru dallar alınır, kalın ve yeşil dallara ışık verilir. Çiçeklerini döken sürgünler 1/3 oranında kısaltılır. Amygdalus (Badem), Daphne (Defne), Cornus (Kızılcık), Forsithia ( Altın çanağı), prunus (Karayemiş), ribes (Frenk üzümü), spirea (İspirya).

 

b- Çiçekleri yıllık genç sürgünler üzerinde teşekkül eden türlerde budama sonbahar ve kışın yapılır. Dallardaki budama ½ den fazla  olur. Hydrangea (Ortanca),  spirea(İspirya), amorpha (Civit), colutea (Sinameke), cytisus (Laden), rosa (Gül).

 

c-Çiçekleri önceki yıllara ait sürgünler üzerinde bulunan türlerde budama birkaç yılda bir kuvvetlice yapılır. Dallar kısaltılır ve kışın ince sürgünler serbest hale getirilir. Cercis (Erguvan), berberis (Hanım tuzluğu), crataegus (Alıç), cotoneaster ( Dağmuşmulası ), molus (Elma), laburnum (Sarısalkım), Cydonia (Japon ayvası)

 

d-Çiçekleri Yaşlı dalların ucunda açan türlerde, budama ile sürgünlerde kısaltmalar yapılmaz. Bu türlerin dallarında, hafif bir gevşetme yapılır. Catalpa (Katalpa), ve

.                       

e-Dalları odunlaşmayan ve sürgünleri kışın kuruyan türlerde budama toprak seviyesinde yapılır. ( Desmodium Spp.)

15-Doğru budama kısmen bilim, kısmen de sanattır. Bitkilerin nasıl büyüdüğü ve farklı budama kesimlerine nasıl yanıt verdiği; konunun BİLİMSEL yanını, bitkilerin şekillendirilmesi de konunun SANATSAL yanını devreye sokar.

Bir sonraki yazımda budama tekniklerini daha detaylı olarak ele alacağım.

 

 

Vegetative landscape elements needs to maintenence intervenes   to fulfill aesthetic and functional the functions and to get benefit from their  potentials. Maintenence  includes; irrigation, fertilization and pruning. The pruning oftrees and shrubs positively affects; plant quality, growth rate, life, aesthetics and resistance to disease.

 


Paylaş: