30 Ağustos 2018 Perşembe
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
TÜRK’ÜN SEVDİĞİ ATATÜRK ÇİÇEĞİ YETİŞTİRME VE ÜRETİMİ (BÖLÜM IV) 5 Aralık 2019 Perşembe |
Prof. Dr. Servet Varış
Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Bahçe Bitkileri Bölümü
Tekirdağ
1)GİRİŞ
Belçikalı Daniel Domoulin’in kitabında yazdığı ‘Unutma Türkiye;Atatürk’ü Allah’a borçlusun, geriye kalan her şeyi de Atatürk’e sözünü akılda tutarak, Dünyadaki en başarılı, dahi, vizyon sahibi, çağdaş, kadın haklarının verilmesinde öncü, dürüst, vatan ve millet için her şeyini feda eden, Kurtuluş Savaşı ve Çanakkale Anafartalar kahramanı, eşsiz lider ve devlet adamı, ‘Bahis konusu olan vatan ise gerisi teferruattır.’ ‘Ne Mutlu Türk’üm Diyene’ sözleriyle ulusal birliğimizi sağlayan ve ‘Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir’ diyerek bilimsel gelişmenin önemini vurgulayan, Ulu Önder Atatürk zamanında ülkemize getirildiği ve Ulu Önder tarafından çok sevildiği için ülkemizde, Atatürk Çiçeği olarak adlandırılan ve daima O’nu hatırlatan, her Türk’ün evinde ve ofisinde sevgiyle yetiştirdiği bir çiçek olduğu için, bu makale yazılmıştır.
İngilizce adı Poinsettia olan bu bitki, 1825’de ABD'nin Meksika elçisi olan, botanikçi Joel Roberts Poinsett tarafından tanıtılmıştır. İlk olarak Meksika Taxco’da doğal olarak tepelik kısımlarda yetiştiği görülmüştür. Atatürk çiçeği, dünyanın bir çok yerinde, Noel’in sembolü olarak tanınan ve ilk defa Meksika’da, Aztekler tarafından üretilen bir bitkidir. Aztekler, braktelerden kırmızı boya elde etmiş ve bitkideki lateksden ateş düşürücü olarak yararlanmışlardır (Ecke III ve ark, 2004). Atatürk Çiçeği’nin diğer isimleri; Christmas flower (Noel çiçeği), Christmas star (Noel yıldızı), painted leaf (boyalı yaprak) Lobster plant(istakoz bitkisi) ve Mexican flameleaf (Meksikalı alev yaprağı)’dır (Dole and Wilkins, 1999).

2) ATATÜRK ÇİÇEĞİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN ÖNEMİ
Atatürk çiçeği Avrupa Ve Kuzey Amerika’nın ana saksı bitkisidir. Genelde Christmas(Noel) zamanı çok miktarda satılmaktadır. Yıl boyunca üretilip, satılmasını engelleyen bir teknik neden de yoktur. Bütün yıl boyunca üretilip satılması sağlanabilirse, pazar payı daha da artacaktır. Batı Avrupa, ABD ve Kanada’da Noel’in sembolü olup, ABD’nin bir numaralı saksı bitkisidir. ABD’de en çok Kaliforniya, Pensilvanya, Ohio ve Florida eyaletlerinde üretilir. Uzun süre dayanan, yüksek kaliteli ve güzel bir bitki olduğundan pazar payı da yüksektir. Kuzey Amerika’da satış sezonu kasım başından Noel’e kadar sürer. Avrupa ve Avustralya’da da ana bitkidir. Asma sepetlerde yetiştirildiği gibi, kesme çiçek olarak da üretilir. Kış ayları en düşük sıcaklık ortalaması 4°C’nin üzerinde olan bölgelerde, bahçede peyzaj bitkisi olarak da çoğunlukla kullanılır. Satın alınan bitki, serin (16°C) ve iyi ışık alan (750-2250 luks veya 15-50 micromol/m2sn) şartlarda tutulup, sulama ve gübrelemesi uygun şekilde yapılırsa, haftalarca bozulmadan yaşar. Aralık ayında satın alınan bir bitkinin mart ayında bile albenisini koruması normaldir. Satış seçenekleri, plastik küp içindeki kişisel Atatürk çiçeği; 6-8 cm’lik saksılarda mini Atatürk çiçeği; 15-17 cm’lik saksılarda tek gövdeli, uç alma yapılmamış üç bitki şeklinde; minyatür ağaç formunda ve çelenk halinde yetiştirerek pazarlamadır. Christmas’ın kutlanmadığı ülkelerde, yılbaşında veya sene içinde istenilen zamanda satışa getirilmesiyle büyük değer taşımaktadır. Kırmızının, turuncumsu kırmızının, pembenin ve marbled(benekli-damarlı) beyazın en güzel tonlarını içeren yaprak ve brakteleriyle insanlara çiçekten iyisi can sağlığı dedirten, albenisi yüksek, harika bir çiçektir. Kırmızı en önemli renktir. Diğer renkler ve renk kombinasyonları:pembe, beyaz, geniş beyaz kenarlı pembe (Marble:Mermer), kırmızı benekli pembe(Pink Peppermint, Monet), pembe benekli kırmızı(Jingle Bells), kırmızı benekli beyaz(Candy Cane) ve sarı (Lemon Drop). Alacalı yapraklı tek bir çeşit(Silverstar) de vardır (Dole and Wilkins, 1999).
ABD’de 1977’de 20 milyon saksı satılmış olup, 2016 yılında bu değer yaklaşık 32 milyona ulaşmıştır (USDA,2016).
Ülkemizde 1986’da toplam (ithal+yerli) 100 000 adet satılmıştır (Bal,1986). Türkiye’ye 2017’de , 700 000- 800 000 köklendirilmiş çelik ithal edilmiş; toplamda (ithal+yerli) 1 500 000 adet pazarlanmıştır. Satış fiyatı 13 cm’lik saksıda 3,5 TL, 15 cm’lik saksıda 5,5 TL, 17 cm’lik saksıda 8,5 TL’dır. Mersin ilindeki Yenice Seralık 20 000 adet Atatük çiçeği ithal edip, 30 000 adet de kendisi üretmektedir ve toplam 50 000 saksı satmaktadır (Göncüoğlu, 2017).

Tablo: Dünya Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler Üretim Alanları (2017)
|
Üretim Ülkeleri |
Alan (hektar) |
|
AVRUPA |
60.000 |
|
ORTA DOĞU |
6.200 |
|
GÜNEY AFRİKA |
11.461 |
|
ASYA/PASİFİK |
480.000 |
|
KUZEY AMERİKA |
30.200 |
|
ORTA/GÜNEY AMERİKA |
49.000 |
|
TOPLAM |
636.861 |
AIPH Statistical Yearbook, 2017

Tablo: Dünya Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler Üretim Alanları (2017)
|
Ülkeler |
Alan (ha) |
|
Hindistan |
243.000 |
|
Çin |
170.397 |
|
ABD |
29.407 |
|
Afrika |
18.000 |
|
Japonya |
16.840 |
|
Meksika |
16.745 |
|
Brezilya |
14.992 |
|
İtalya |
12.724 |
|
Tayland |
12.324 |
|
Ekvador |
8.454 |
|
Almanya |
7.307 |
|
Kolombiya |
6.796 |
|
Hollanda |
6.570 |
|
Fransa |
6.520 |
|
İngiltere |
6.322 |
|
İspanya |
6.297 |
|
İran |
5.700 |
|
Polonya |
5.460 |
|
Tayvan |
5.020 |
|
Vietnam |
4.500 |
|
Avustralya |
4.138 |
|
Kenya |
4.039 |
|
Türkiye |
3.603 |
|
İsrail |
2.748 |
|
Güney Kore |
2.343 |
|
Portekiz |
1.700 |
|
Etiyopya |
1.426 |
|
Belçika |
1.019 |
|
Kosta Rika |
850 |
|
Kanada |
722 |
|
İrlanda |
415 |
|
Avusturya |
348 |
|
Danimarka |
282 |
|
Finlandiya |
211 |
|
İsveç |
187 |
|
İsviçre |
183 |
|
Norveç |
113 |
AIPH Statistical Yearbook, 2017
Tablo: Ürün Grubuna Göre Dünya Süs Bitkileri Ihracatı (Değer: 1.000 USD)
|
ÜRÜN GRUBU |
2015 |
2016 |
|
Çiçek Soğanları |
1.452.163 |
1.455.387 |
|
Canlı Bitkiler |
7.275.909 |
7.279.508 |
|
Kesme Çiçekler |
8.121.355 |
7.929.992 |
|
Yosun ve Ağaç Dalları |
1.044.858 |
1.085.073 |
UN COMTRADE /ITC, 2016
Tablo 2.2.6 Ülkelere Göre Dünya Süs Bitkileri İhracatçıları (2016)
|
İHRACATÇI ÜLKELER |
İhracat Değeri (1.000 USD) |
|
Hollanda |
9.846.802 |
|
Kolombiya |
1.328.138 |
|
Almanya |
1.012.532 |
|
İtalya |
833.914 |
|
Ekvador |
806.932 |
UN COMTRADE /ITC, 2016
Tablo:Dünya Süs Bitkileri İthalatı(Değer:1.000 USD)
|
ÜRÜN GRUBU |
2015 |
2016 |
|
Çiçek soğanları |
1.581.606 |
1.549.910 |
|
Canlı bitkiler |
6.623.531 |
6.746.565 |
|
Kesme çiçekler |
7.729.969 |
7.892.361 |
|
Yosun ve ağaç dalları |
1.070.569 |
1.046.886 |
UN COMTRADE /ITC, 2016
Tablo : Ülkelere Göre Dünya Süs Bitkileri İthalatı (2016)
|
İTHALATÇI ÜLKELER |
Değer (1.000 USD) |
|
Almanya |
3.031.900 |
|
Hollanda |
2.432.778 |
|
ABD |
2.164.983 |
|
İngiltere |
1.594.296 |
|
Fransa |
1.152.602 |

UN COMTRADE/ITC, 2016
Tablo :2017 Yılı Türkiye Süs Bitkileri Üretimi
|
Ürün adı |
Ekilen alan (da) |
Üretim |
(Bin Adet) |
|
Kesme Çiçekler |
11.949 |
1.037.996 |
|
|
İç Mekan Süs Bitkileri |
1.313 |
38.151 |
|
|
Dış Mekan Süs Bitkileri |
34.722 |
412.228 |
|
|
Çiçek Soğanları |
597 |
25.337 |
|
|
Toplam |
48.581 |
1.513.713 |
|
TUİK, 2017
Tablo: Türkiye Süs Bitkileri Üretim Alanları(da)
|
İL |
2017 |
|
İZMİR |
16.227 |
|
SAKARYA |
10.690 |
|
ANTALYA |
5.590 |
|
YALOVA |
2.747 |
|
BURSA |
2.873 |
|
İSTANBUL |
515 |
|
DİĞER |
9.939 |
|
TOPLAM |
48.581 |
TUİK, 2017
İhracatımızda, en önemli ürün grubu canlı bitkilerdir. Bunu kesme çiçekler izlemektedir. Ülkelere göre süs bitkileri ihracatımızın dağılımı: Hollanda ilk sırada yer alırken, onu İngiltere, Özbekistan, Almanya, Türkmenistan, Irak, Azerbaycan, Romanya, Gürcistan, Bulgaristan izlemektedir.
|
TABLO:SÜS BİTKİLERİ VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE GENELİ 2016-2017 YILLARI Ocak-Aralık DÖNEMİ İHRACATI |
||||||||
|
|
2016 YILI |
2017 YILI |
(%) Değişim |
|||||
|
MAL GRUBU |
Miktar (Adet) |
Değer ( $) |
Ort.İhr. Fiyatı $ |
Miktar (Adet) |
Değer ( $) |
Ort.İhraç Fiyatı $ |
Miktar (Adet) |
Değer ( $) |
|
ÇİÇEK SOĞANLARI |
29.079.839 |
1.703.041 |
0,06 |
20.642.693 |
1.293.161 |
0,06 |
-29 |
-24 |
|
YUMRU HALİNDE DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI |
29.060.876 |
1.551.479 |
0,05 |
20.635.618 |
1.275.906 |
0,06 |
-29 |
-18 |
|
SÜRGÜN VERMİŞ VEYA ÇİÇEKLENMİŞ DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI |
18.963 |
151.562 |
7,99 |
7.075 |
17.255 |
2,44 |
-63 |
-89 |
|
CANLI BİTKİLER |
126.399.923 |
45.206.806 |
0,36 |
150.092.403 |
47.831.471 |
0,32 |
19 |
6 |
|
ÇELİK VE FİDELER |
103.287.641 |
28.218.176 |
0,27 |
134.982.626 |
31.148.044 |
0,23 |
31 |
10 |
|
AĞAÇLAR.ÇALILAR VE DALLARI |
21.894.700 |
15.728.888 |
0,72 |
13.057.451 |
14.536.494 |
1,11 |
-40 |
-8 |
|
ODA BİTKİLERİ |
1.217.582 |
1.259.742 |
1,03 |
2.052.326 |
2.146.932 |
1,05 |
69 |
70 |
|
KESME ÇİÇEKLER |
501.598.568 |
27.292.732 |
0,05 |
382.967.977 |
28.466.226 |
0,07 |
-24 |
4 |
|
TAZE KESME ÇİÇEKLER |
500.177.782 |
27.139.119 |
0,05 |
382.794.604 |
28.415.059 |
0,07 |
-23 |
5 |
|
TAZE OLMAYAN KURUTULMUŞ. BOYANMIŞ. İŞLEM GÖRMÜŞ DİĞER ÇİÇEKLER |
1.420.786 |
153.613 |
0,11 |
173.373 |
51.168 |
0,30 |
-88 |
-67 |
|
YOSUN VE AĞAÇ DALLARI |
9.127.098 |
7.154.336 |
0,78 |
9.694.891 |
7.217.348 |
0,74 |
6 |
1 |
|
YOSUNLAR VE LİKENLER |
1.214.540 |
1.741.022 |
1,43 |
1.256.783 |
1.706.707 |
1,36 |
3 |
-2 |
|
ORMAN AĞAÇ DALLARI.KOZALAKLAR VB. |
11 |
4.700 |
427,27 |
- |
- |
|
-100 |
-100 |
|
ÇELENK VE BUKET YAPMAYA ELVERİŞLİ MALZEMELER |
7.912.547 |
5.408.614 |
0,68 |
8.438.108 |
5.510.641 |
0,65 |
7 |
2 |
DÜNYADA EN ÇOK ÜRETİLEN İÇ MEKAN SÜS BİTKİLERİ
- Kroton (Codiaeum’Norma’)
- Difenbahya (Dieffenbachia’Tropic Snow)
- Ficus türleri (Ficus benjamina)
- Dracaena ve Yucca cinsinin odunlu tür ve çeşitleri
- Schefflera tür ve çeşitleri
- Euphorbia pulcherrima (Atatürk çiçeği =Poinsettia)
- Spathyphyllum’un birkaç çeşidi
- Syngonium,
- Aglaonema’nın düz ve alacalı yapraklı çeşidi,
- Caladium,
- Philodendron tür ve çeşitleri,
- Areca, Chamaedorea ve Howeia gibi bazı palmiyeler
3) BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ:
Atatürk çiçeği, çalımsı, yaprağını döken, çok yıllık bir bitki olup, dona dayanıksızdır. Euphorbiaceae familyasının genel özelliği, süt(latex) üreten hücrelere sahip olmasıdır(Hartley, 1992). Euphorbia cinsi 1600-2000 tür içerir. Tüm türlerde, taç yapraksız ve genelde çanak yapraksız tek bir dişi çiçek, bireysel erkek çiçeklerle çevrilidir. Herbir çiçeği çevreleyip, içine alan bardak şeklindeki yapıya tekil olarak cyathium, çoğul olarak da cyathia denir. Cyathium üzerinde 1-4 veya daha fazla beze oluşur. Atatürk çiçeğindeki bu bezeler tatlı bir bal salgılar. Genelde çiçek diye tanımlanan kırmızı, pembe veya beyaz kısımlar, cyathianın hemen altında bulunan ve brakte denen değişime uğramış, koruyucu yapraklardır. Gerçek brakteler, cyathianın hemen altında bulunan üç brakte olup, bunlar kırmızı renkli brakte olarak belirirler. Gerçek braktelerin altındaki gövdede görünen ve başlangıçta yeşil olup, olgunlaştıkça kırmızıya dönen braktelere ise geçiş brakteleri denir. Her çiçekte 20-30 cyathia ve brakte bulunur.
Atatürk çiçeği anavatanı olan Meksika’da 4.5 m kadar büyür. Fotoperiyodik olup, gün uzunluğuna bağlı olarak çiçeklenir. Kısa gün bitkisi (daha doğrusu uzun gece bitkisi)olarak sınıflandırılır. Gecelerin gündüzlerden daha uzun olduğu dönemde çiçek taslaklarını oluşturup, çiçeklerini geliştiren bir bitkidir. Kuzey yarım küredeki doğal gün uzunluğuna göre Atatürk çiçeği çiçek taslaklarını sonbahar başında oluşturur. Tam çiçek gelişmesi ise sera sıcaklığında 8-10 hafta sonra veya Christmas tatil sezonundan hemen önce oluşur (Ecke III ve ark., 2004).
Atatürk çiçeğinin sütü birinci yüzyılda tıbbi amaçla kullanılmıştır. Atatürk çiçeğinin çeşitli bitki kısımlarının yüksek, dozlarda farelere verilmesi herhangi bir zehirlenme oluşturmamıştır (Ecke, Jr. Ve ark., 1990).
Atatürk çiçeğinin sistematiği(Bal,1986; Huxley ve ark., 1999; Orçun,1972).
Familyası: Euphorbiaceae(Spurge family=Sütleğengiller familyası)
Cins: Euphorbia(Sütleğen)
Tür: Euphorbia pulcherrima
(poinsettia: Atatürk çiçeği)
Sinonim:Poinsettia pulcherrima
Euphorbia cinsine bağlı önemli bir saksılı süs bitkisi de Euphorbia mili (crown of thorns:dikenli taç), Christ plant (İsa bitkisi veya Lacanthis) diye adlandırılır. Sinonym: Euphorbia splendens(Japon kaktüsü, yılbaşı dikeni) olup, vatanı Madagaskar’dır. Yaprakları yeşil, oval veya uzunca olup, sürgünler üzerinde çok mitarda gri kahverengi dikenler bulunur. Parlak kırmızı veya pembe renkte daima çift sıralanmış olan ve çiçek intibasını veren yapraklar ise braktelerdir. Kış ve ilkbahar aylarında çiçek açan, yavaş gelişen, kuru havaya dayanıklı, kırmızı veya pembe brakteli güzel bir süs bitkisidir (Orçun, 1976 ; Rafati ,1988 ; Oral, 1987).
This article was written because poinsettia is called ‘Ataturk flower in Turkish.It was brought to Turkey during Ataturk’s period and liked wery much by the great leader.It is grown with love by Turks and it always reminds them of Ataturk. Belgian Daniel Domoulin wrote in his book “Do not forget Turkey, you owe Ataturk to god and all the other things to Ataturk “, we must keep that sentence in our minds. Ataturk is the most successfull eternal leader and statesman in the world. He was the hero of Turkish war of indepence, victor of Gallipoli and Dardanels.Because of him Turkish women had their rights earlier than most of the other countries. He said “If the country has problems, nothing else matters” and “He is a happy man who can say I am a Turk”. These sentences makes our national unity. He also emphasized the importance of scientific development by saying “the most important guide in this life is science.”


