SÜS BİTKİLERİNDE ÖNEMLİ BİR ZARARLI YAPRAKBİTLERİ (HEMİPTERA: APHİDİDAE)

Yrd. Doç. Dr. Arda AKÇAL

22 Ağustos 2017 Salı

 

Yrd. Doç. Dr. Arda AKÇAL (1)

Arş. Gör. Şahin KÖK (2)

Prof. Dr. İsmail KASAP (2)

 

 

(1) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Bahçe Bitkileri Bölümü

 

(2) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Bitki Koruma Bölümü

 

 

 

Günümüzde süs bitkilerine olan talep giderek artarken, yıl boyu yetiştirme olanaklarına bağlı olarak süs bitkileri üretimi de ivme kazanmıştır. Öte yandan bu durum hastalık ve zararlı riskini de beraberinde getirmektedir. Süs bitkileri üretiminde kalite ve kantiteyi olumsuz yönde etkileyen zararlıların başında yaprakbitleri (Afitler) gelmektedir.

Yaprakbitleri sokucu emici ağız yapıları sayesinde üzerinde bulunduğu bitkilerin bitki özsuyu ile beslenerek direkt zarara sebep olmaktadır. Bu beslenme sonucunda bitkilerde gelişme geriliği, sararma ve ileri dönemlerde ölümler görülmektedir. Ayrıca yaprakbitlerinin beslendiği bitkilerde bodurlaşma, yaprakların içe doğru kıvrılması, gal ve şekil bozuklukları da görülmektedir. Bu direkt zararlarının yanı sıra yaprakbitleri çok sayıda bitki virüs hastalıklarının taşıyıcılığını yaparak dolaylı şekilde zarar meydana getirmektedir. Öte yandan beslenme artığı olarak salgıladıkları tatlımsı maddeler ile hem bitkilerin fotosentez yapmasına engel olmakta hem de bitkilerin üzerinde fungusların gelişmesine ortam hazırlamaktadır. Yaprakbitleri koloni halinde bitkilerin gövde, yaprak ve sürgün uçlarında beslenmektedir. Özellikle ilkbahar aylarında gülün sürgün uçlarında yoğun koloniler oluşturmaktadır (Şekil 1).

 

Yaprakbitlerinin vücutları oval veya yuvarlak olup, vücut uzunluğu genellikle 0.5-3.5 mm arasında değişmektedir. Yaprakbitleri polimorfik (aynı tür içerisinde farklı vücut yapısı) türler olup vücut renkleri açık yeşilden siyaha kadar değişmektedir. Kanatları oldukça gelişmiş olup popülâsyon içerisinde hem kanatlı hem de kanatsız bireyler bir arada bulunabilmektedir (Şekil 2).

Dünyada ağaçlar, çalılar, kültür bitkileri, süs bitkileri ve yabancı otlar üzerinde zarar meydana getiren yaklaşık 5000 yaprakbiti türü olduğu bilinmektedir. Yaprakbitlerinin %40'ı ağaçlar üzerinde %55'i ise çalı formlu bitkiler, yabancı otlar ve diğer bitkiler üzerinde yaşamaktadır. Türkiye'de ise şimdiye kadar tespit edilmiş yaklaşık 535 yaprakbiti türü bulunmaktadır. Dünyada sadece süs bitkileri üzerinde zararlı yaklaşık 135 yaprakbiti türü bulunmaktadır. Yaprakbitleri ülkemizde hem açık alanda hem de serada yetiştiriciliği yapılan saksı bitkileri, kesme çiçekler ve çit bitkilerinde ekonomik kayıplara sebep olmaktadır. Ülkemizde süs bitkileri üzerinde yoğun olarak zarar meydana getiren başlıca yaprakbitleri Aphis fabae (Bakla Yaprakbiti), Aphis craccivora (Börülce Yaprakbiti), Aphis gossypii (Pamuk Yaprakbiti), Aphis nerii (Zakkum Yaprakbiti), Brachycaudus helichrysi (Erik Yaprakbiti), Macrosiphinella sanborni (Krizantem Yaprakbiti) ve Myzus persicae (Şeftali Yaprakbiti)'dir (Şekil 3).

Ülkemizde yürütülen çalışmalarda süs bitkileri üzerinde zararlı çok sayıda yaprakbiti türü olduğu ve sayılarının gün geçtikçe arttığı belirlenmiştir. Süs bitkileri zararlıları üzerine Çanakkale koşullarında gerçekleştirilen bir çalışmada yer örtücü süs bitkilerinden Makas çiçeği (Kaz ayağı) üzerinde zararlı yaprakbiti Aphis sedi

(Şekil 4) ülkemizde ilk kez kayıt edilmiştir (Kök ve ark., 2016).

Yaprakbitleri kış mevsimini döllenmiş yumurta halinde esas konukçuları olan bitkiler üzerinde geçirmektedir. İlkbaharda havaların ısınmasıyla birlikte yumurtalar açılır ve üreme gücü bakımından güçlü ve çevre şartlarına dayanıklı bireyler ortaya çıkar. Bu bireyler daha sonra zarar meydana getirdiği bitkiler üzerine göç eder ve burada yoğun koloniler oluşturarak özellikle süs bitkilerinde ekonomik kayıplara sebep olmaktadır. Yaprakbitleri uygun şartları bulduğunda serada ya da açık alanda yıl boyunca üremesine devam etmektedir.

Yaprakbitleri süs bitkilerinin gövde, sürgün ve yapraklarında yoğun koloniler oluşturarak beslenmesi sonucunda bitkilerin yapraklarında kıvrılma, şekil bozuklukları ve tomurcukların normal gelişememesine sebep olur. Ayrıca yaprakbitleri morfolojik ve fizyolojik bozulmalara sebep olduğundan dolayı süs bitkilerinin ticari değerini de azaltmaktadır. Bu zararının yanı sıra birçok yaprakbiti türü çok sayıda bitki virüs hastalığının taşıyıcılığını yaparak da zarar meydana getirmektedir. Örneğin, Krizantem Yaprakbiti (Macrosiphinella sanborni) Krizantem B ve Krizantem Benekli Damar Virüsünün taşıyıcılığını yapmaktadır (Şekil 5).

SÜS BİTKİLERİNDE ZARARLI YAPRAKBİTLERİ İLE MÜCADELE

Süs bitkileri yetiştiriciliğinde yaprakbitleri ile mücadelede kimyasal uygulamalara başvurmadan önce kültürel önlemlerin alınması hem kimyasal kullanımını hem de doğaya ve insan sağlığına verilen zararı azaltacaktır. Bu amaçla alınacak bazı önlemler şunlardır;

 

1.      İyi toprak hazırlığı, dengeli ve yeterli gübreleme, uygun miktarda sulama yaparak bitki sağlıklı tutularak yaprakbitlerinin zararına karşı dayanıklı hale getirilebilir.

2.      Saksı içerisinde yetiştirilen süs bitkilerinde yaprakbiti ilke bulaşık bitkilerin basınçlı su ile yıkanması bu zararlıların popülasyonunu ciddi oranda azaltmaktadır.

3.      Göz ile bitkiler üzerinde kontroller yapılarak yeni bulaşma başlayan bitki organları kesilerek uzaklaştırılmalıdır.

4.      Seralarda yapılan üretimlerde sarı renkli tuzaklar hem yaprakbitlerinin çıkışlarını ve yoğunluğunu belirlemek için hem de zararlıyı toplu halde yakalamak için kullanılabilir.

5.      Yaprakbitleri ile kimyasal mücadelede daha çok spesifik afisit (Primicarb) etkili kimyasal ilaçlar tercih edilmelidir.

 

Süs bitkilerinde yaprakbitleri ile mücadelede kimyasal maddeler kullanılırken bu zararlılar üzerinde beslenen doğal düşmanları da unutmamak gerekir. Kimyasal mücadele bu doğal düşmanlara zarar vermeyecek şekilde uygulanmalıdır. Çünkü bazen yaprakbitleri ile mücadelede doğal düşmanlar kimyasal kullanımına gerek kalmadan bu zararlıların popülasyonlarını ekonomik zarar düzeyinin altına indirmektedir. Yaprakbitlerinin doğada çok sayıda doğal düşmanı bulunmaktadır. Predatör (Küçük arıcıklar) ve parazitoit (Uğur böcekleri) türler yaprakbitleri ile beslenerek onların yoğunluğunu azaltmaktadır. Diğer taraftan çit ve bordür bitkisi olarak park ve bahçelerde kullanılan Berberis (Berberis thunbergii), Kelebek çalısı (Buddleia davidii) ve Kamelya (Camellia japonica) gibi farklı çalı formlu bitkilerde kış sonu yapılacak budama ve seyreltme gibi kültürel uygulamalarla da, bu zararlıların önüne geçilebilmektedir.

Küçük ölçekli ve hobi amaçlı yapılan süs bitkileri yetiştiriciliğinde yaprakbitleri ile mücadelede yukarıda anlatılan önlemlerin yanı sıra bazı organik mücadele yöntemleri de uygulanabilir. Bu yöntemler;

 

1.      1-2 fincan alkol su ile seyreltilerek bitki üzerine püskürtme ile uygulanabilir.

2.      Doğranan domates yaprakları bir süre su içerisinde bekletilir ve posası süzüldükten sonra karışım bitki üzerine uygulanabilir.

3.      Arap sabunu, ispirto ve beyaz alkol karıştırılarak 1 litre su içerisinde çözülür ve bitki üzerine püskürtülerek uygulanabilir.

4.      Tesbih ağacı tohumu ezildikten sonra bir süre suda bekletilir ve 10 litre su içerisinde çözüldükten sonra bitki aksamına uygulanabilir.

 

 

KAYNAKLAR

 

  • Akçal, A., 2015. Bahçe Bakım Tekniği, Çanakkale Belediyesi, Çanakkale Kent Konseyi Yayın No:36., Çanakkale, 87s.
  • http://www.aphidtrek.org/
  • Blackman, R. L. & V. F. Eastop, 2006. Aphids on the World's Herbaceous Plants and Shrubs. John Wiley & Sons Ltd., Naturel History Museum, London. 1439 pp.
  • http://www.influentialpoints.com/Gallery/Aphid_genera.htm
  • Kök Ş., Kasap İ., Özdemir I., 2016. Aphid (Hemiptera: Aphididae) species determined in Çanakkale Province with a new record for the aphid fauna of Turkey. Turkish Journal of Entomology, 40(4): 397-412.
  • Alford, D.V., 2012. Pests of Ornamental Trees, Shrubs and Flowers; A Color Handbook. Academic Press, an imprint of Elsevier, San Diego, USA.
  • Yaşar B., 2017. Park ve Süs Bitkileri Zararlıları. Gezegen Basım San. Tic. Ltd. Şti., İstanbul, 156s.

 

 

Şekil 1. Gül (Rosaceae sp.) üzerinde koloni halindeki yaprakbitleri

Şekil 2. Berberis thunbergii ‘nin yapraklarında ve sürgün uçlarında koloni oluşturmaya başlayan kanatlı ve kanatsız yaprakbitleri

Şekil 3. Süs bitkilerinde yoğun zarar oluşturan yaprakbitleri

Şekil 4. Aphis sedi (Stonecrop aphid)

Şekil 5. Krizantem (Chrysanthemum sp.) sürgününde beslenen Krizantem Yaprakbiti (M. sanborni)

Şekil 6. Yaprakbitlerinin doğal düşmanları (predatör (a, b) ve parazitoit (c))

 

 

It is known that there are about 5.000 species of aphids in the world that damage trees, shrubs, cultivated plants, ornamental plants and weeds. 45% of the aphids live on trees and 55% live on bushy plants, weeds and other plants. In Turkey, there are approximately 535 species of aphids identified up to now. There are about 135 species of aphids harmful only on ornamental plants in the world.

Toplam 0 Yorum

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır. Neleri kabul ediyorum: ip adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle pa ylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.

Yorum Yaz